Dementie
Wat is dementie?
De World Health Organisation (WHO) definieert dementie op de volgende manier: ‘Dementie is een syndroom waarbij er een achteruitgang optreedt van het geheugen, het denken, het gedrag en de mogelijkheid tot het uitvoeren van de dagelijkse activiteiten .’(1,2)
Een meer universele definitie wordt beschreven in de DSM-5 criteria, waar de term dementie vervangen wordt door ‘uitgebreide cognitieve stoornissen’. Dit om aan te tonen dat het probleem zich niet enkel op het geheugen domein kan afspelen maar ook in andere cognitieve functies. In de richtlijn werd er echter geopteerd om toch de term dementie te hanteren vanwege het wijdverspreide gebruik van deze term in de eerste lijn maar ook onder patiënten en hun mantelzorgers.(2,3)
De Expertisecentra Dementie beschrijven dementie als volgt:
‘Dementie is een verzamelnaam voor een groep aandoeningen waarbij meerdere stoornissen in het cognitieve functioneren samen optreden. Cognitieve functies zijn onder meer: het geheugen, het leervermogen, het taalgebruik en het kunnen begrijpen en uitvoeren van complexe en dagelijkse handelingen. Doorgaans is dementie chronisch en progressief van karakter. Geheugenverlies staat meestal op de voorgrond, maar dat is niet bij alle vormen zo. De stemming, persoonlijkheid en het gedrag kunnen ook veranderen.
Welke symptomen er precies optreden wordt bepaald door de aard, lokalisatie en ernst van de afwijkingen in de hersenen. De stoornissen hangen dus af van de oorzaak van de dementie. Er zijn veel verschillende oorzaken van dementie, maar de meest voorkomende zijn de ziekte van Alzheimer, frontotemporale dementie, vasculaire dementie en dementie bij de ziekte van Parkinson.(2) Er wordt pas van dementie gesproken als de stoornissen in het denken, de stemming en het gedrag zo ernstig zijn, dat iemand wordt beperkt in zijn algemeen dagelijks functioneren.’(4)
Bronnen
1. WHO. Dementia. Internet site WHO 2019. Beschikbaar via: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia. Geraadpleegd 2026 maart 31. Naar de website
2. De Brandt Marlies, Bakker Sicco, Flerackers Steven, Stulens Thomas, Verschraegen Jurn, De Lepeleire Jan: Richtlijn Diagnostiek van dementie in de huisartsenpraktijk, 2020, Leuven/Antwerpen, Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde KU Leuven/ Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. ISBN: 9789075828351. Naar de richtlijn.
3. Expertisecentra Dementie. Wat is dementie. Internet website Expertisecentra Dementie. Beschikbaar via: https://dementie.be/home/themas/wat-is-dementie/. Geraadpleegd 2026 maart 31. Naar de website.
4. Jan Steyaert, Expertisecentra Dementie. Dementie 50 vragen en antwoorden. Borgerhoff & Lamberigts, uitgeverij, 2024, 19. Naar het boek.
Dementie in cijfers
Vandaag telt Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ongeveer 152.000 personen met dementie.
Wereldwijd noteert WHO in 2021 een prevalentie van 57 miljoen mensen met dementie en een incidentie van 10 miljoen mensen per jaar.(1,2)
Leeftijd is de belangrijkste risicofactor voor dementie. De kans neemt sterk toe naarmate men ouder wordt. Door de vergrijzing zal het aantal mensen met dementie tegen 2070 bijna verdubbelen. De maatschappelijke impact van dementie is dus enorm.(3)
Meer dan € 515 biljoen euro wordt jaarlijks wereldwijd gespendeerd aan de zorg voor en ondersteuning van personen met dementie, hetgeen vergelijkbaar is met het jaarlijks bruto binnenlands product van België.(4)
Vandaag telt Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest ongeveer 152.000 personen met dementie en er zullen tegen 2030 naar schatting 167.000 mensen met dementie zijn, om tegen 2035 te stijgen naar 186.000. Dit is een toename met 22%. Dementie komt ook voor bij mensen jonger dan 65 jaar. Volgens nieuw internationaal onderzoek (Hendriks, 2021) zijn er in 2025 naar schatting 4.500 personen met dementie op jonge leeftijd in het Vlaamse Gewest. Slechts 1.800 van hen hebben een formele diagnose. Dit aantal blijft stabiel, omdat de bevolking op middelbare leeftijd relatief stabiel blijft. (3)
Bronnen
1. WHO. Dementia. Internet site WHO 2019. Beschikbaar via: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dementia. Geraadpleegd 2025 maart 31. Naar de website.
2. De Brandt Marlies, Bakker Sicco, Flerackers Steven, Stulens Thomas, Verschraegen Jurn, De Lepeleire Jan: Richtlijn Diagnostiek van dementie in de huisartsenpraktijk, 2020, Leuven/Antwerpen, Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde KU Leuven/ Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. ISBN: 9789075828351 Naar de richtlijn.
3. Jan Steyaert, Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. Naar Feiten en cijfers.
4. Dementieplan Vlaanderen (2016-2019). Naar het dementieplan Vlaanderen.
Vormen van dementie
Dementie kent verschillende vormen. Elke vorm wordt gekenmerkt door zijn eigen klinisch beeld en specifiek pathofysiologisch proces. In de richtlijn wordt geen onderscheid gemaakt in de aanpak van de diagnostiek van de verschillende vormen van dementie. Wel wordt aangeraden door te verwijzen naar de tweede lijn bij het vermoeden van Lewy body dementie, frontotemporale dementie of vasculaire dementie, omdat het behandelbeleid kan afwijken van een Alzheimer dementie. (1)
Bronnen
1. De Brandt Marlies, Bakker Sicco, Flerackers Steven, Stulens Thomas, Verschraegen Jurn, De Lepeleire Jan: Richtlijn Diagnostiek van dementie in de huisartsenpraktijk, 2020, Leuven/Antwerpen, Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde KU Leuven/ Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. ISBN: 9789075828351 Naar de richtlijn.
